De kaart is niet het gebied

De kaart is niet het gebied

Door Eelko Vooijs •

NLP-ers werken met zogenaamde vooronderstellingen: zaken waarvan je aanneemt dat die waar zijn terwijl je met NLP werkt. Of ook daarbuiten. Na verloop van tijd is dat onderscheid steeds lastiger te maken. Maar in ieder geval wordt het werken met NLP er een stuk makkelijker door, ik durf zelfs wel te stellen dat het geloof in de vooronderstellingen randvoorwaardelijk is voor het effectief toepassen van NLP.

Ik zal de komende tijd zo nu en dan eens een vooronderstelling ‘behandelen’. Als extra verdieping, als achtergrondinformatie voor mensen die coaching op basis van NLP overwegen, als discussiestukje of om mensen te verleiden tot een gedachte-experiment. Ik begin met de vooronderstelling die voor mijzelf het meeste impact heeft gehad: De kaart is niet het gebied.

Oorsprong NLP Vooronderstelling

De kaart is niet het gebied is een uitspraak die komt van Alfred Korzybski, een Pool die de grondlegger is van de filosofische richting ‘Algemene Semantiek’ en daarmee een grote invloed heeft gehad op de ontwikkeling van NLP.
Kern van de vooronderstelling is dat geen enkele kaart (alle aspecten van) het gebied volledig kan beschrijven.

Kaart

Want bij het maken van een kaart wordt de schaal van het gebied aangepast, verdwijnen de kleuren van het gebied om plaats te maken voor kaartkleuren met een andere betekenis, verdwijnen details van het gebied, wordt driedimensionaal veranderd in tweedimensionaal, etc.

Ook wordt er bij een kaart natuurlijk rekening gehouden met de gebruikers van een kaart. Een fietskaart, wandelkaart en hoofdwegenkaart van hetzelfde gebied zien er echt anders uit. En wat te denken van de vele kaarten van een gebied die in bijvoorbeeld de bosatlas terug te vinden zijn? Met inkomensverdeling, hoogte van het terrein, bevolkingsomvang, etc. Kortom, van een gebied zijn oneindig veel kaarten te maken en een ieder gaat gebruik makend van zijn eigen kaart (of tomtom) op reis door dat gebied.

Metafoor

Nu gaat het hier natuurlijk niet over het ontwikkelen van kaarten, maar over de metafoor die ook binnen NLP gevolgd wordt voor hoe de mens denkt en reageert op de werkelijkheid. Het idee daarbij is dat de mens niet reageert op de werkelijkheid zelf, maar op zijn of haar ‘kaart’ van die werkelijkheid.

Maar wat is bij mensen dan die kaart? Die kaart ontstaat door een veelheid van invloeden. Ten eerste is de mens fysiek maar in staat om een beperkt deel van alle prikkels die er op enig moment zijn in zich op te nemen, en dan nog vindt het grootste gedeelte daarvan onbewust plaats. Bij het opnemen van deze prikkels horen allerlei processen. Zonder het erg ingewikkeld te maken kan je stellen dat er onder meer wordt gefilterd, gegeneraliseerd en wordt weggelaten om betekenis te geven aan wat we waarnemen.
Op zich erg nuttige processen, omdat we op die manier bijvoorbeeld niet iedere keer hoeven te ontdekken wat vuur is, dat het heet is en dat we daar maar beter voorzichtig mee om kunnen gaan!
Toch heeft het mechanisme een veel grotere invloed dan je zo zou vermoeden. De grootste categorieën ‘boosdoeners’ zijn de overtuigingen en de denkstijlen (in NLP-termen: metaprogramma’s).
De overtuiging ‘Het management in ons bedrijf is niet te vertrouwen’ zal je weglaat-/vervorm/waarneemmechanisme zo gaan sturen dat je voortdurend bevestiging van die overtuiging zult krijgen. Zaken die een ander wellicht als strijdig aan die overtuiging zou kunnen zien, worden of niet waargenomen of dusdanig geïnterpreteerd dat de overtuiging wordt bevestigd. Zie hier ook de basis achter bijvoorbeeld het fenomeen ‘complottheorieën’.

Een voorbeeld van een voorkeursdenkstijl (metaprogramma) is: let iemand op dingen die wel voldoen of op dingen die niet voldoen. Is het glas half vol of half leeg? De ene persoon wijst je bij de rondleiding in haar nieuwe huis vooral op de zaken die nog moeten gebeuren of die ze eigenlijk anders had gewild, terwijl de andere persoon vooral wijst op de mooie kamers, het schitterende uitzicht en de ruime tuin. Het metaprogramma dat iemand gebruikt zorgt ervoor dat de (bewuste) waarneming erg wordt gestuurd.

Communicatie wonder

Elk mens heeft vele overtuigingen en (combinaties van) metaprogramma’s, waarvan het grootste deel nog onbewust is. En dus is er nogal een grote variatie in de kaarten waarmee iedereen dagelijks door het leven gaat, en zijn de meesten van ons zich niet eens echt van die kaart bewust. Laat staan van het feit dat anderen wel eens een andere kaart zouden kunnen gebruiken.
Zo bezien is het eigenlijk een wonder dat mensen elkaar zo vaak nog wél begrijpen en tot overeenstemming komen…

Impact wereldmodel voor coaching

En wat betekent dit nu in de praktijk? Het betekent dat daar waar mensen vastlopen –met grote vragen of kleine dagelijkse ergernissen- zij vastlopen op hun eigen kaart. En niet in de werkelijkheid. De hindernissen, beperkingen of vastlopers zijn altijd een product van onze eigen kaart. En het goede nieuws is: die kaart maken we zelf en kunnen we ook zelf aanpassen!
Dat is dus een mooi uitgangspunt voor coaching: hoe kan ik iemand helpen zijn eigen kaart iets uit te breiden of aan te passen zodat die kaart weer past bij de doelstellingen in zijn leven?

Een ander effect van het aannemen van deze vooronderstelling is dat het vreselijk nieuwsgierig maakt. Naar onderdelen van kaarten van anderen. Als mensen een uitgesproken mening hebben, of over een probleem praten word ik gelijk nieuwsgierig: wat zou ik moeten geloven om ook deze mening te hebben? Welke overtuigingen klinken hier door?
Soms ben ik in de gelegenheid de vraag te stellen, soms blijft het bij gissen, maar altijd maakt het dat ik nieuwsgierig ben naar de kaart van de ander. En dat maakt het leven een stuk leuker!

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief.

Dit veld is verplicht.

Voornaam *

Dit veld is verplicht.

Achternaam *

Vul een geldig e-maildres in.

E-mail *

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht.

Plaats een reactie

Dit veld is verplicht.

Naam*

Vul een geldig e-mailadres in.

E-mailadres*

Dit veld is verplicht.

Bericht*